Carrièredruk bij vrouwen: hoe vind je de balans tussen ambitie en rust?

Mijn moeder komt uit een tijd waarin het voor meisjes nog volstrekt normaal was om na de basisschool direct naar de huishoudschool te gaan. Van carrièredruk was in haar jeugd op de boerderij dan ook nog totaal geen sprake. Mijn oma dacht daar gelukkig anders over en heeft er destijds flink voor gevochten om mijn moeder naar de HBS te laten gaan. Hierdoor kon ze lerares worden. Ze werkte met veel plezier voor de klas, totdat ze zwanger werd. In die tijd betekende zwanger worden namelijk automatisch dat je ontslag kreeg. Zo ging dat toen.

Vandaag de dag kunnen we ons daar (gelukkig) niets meer bij voorstellen. De traditionele rolverdeling is flink op de schop gegaan. Vrouwen stoppen niet langer vanzelfsprekend met werken zodra er kinderen komen en we bestormen massaal de arbeidsmarkt. We zijn succesvol, vaak hoger opgeleid dan mannen, en in bepaalde sectoren verdienen we inmiddels zelfs meer.

Maar aan deze vrijheid en ambitie kleeft ook een duidelijke schaduwzijde. Steeds meer vrouwen bezwijken onder de immense carrièredruk en de onmogelijke spagaat om op alle levensgebieden perfect te presteren. In dit blog onderzoek ik de valkuilen van deze tijd en hoe je als vrouw de balans tussen ambitie en rust kunt bewaken.

De keerzijde van onze vrijheid: carrièredruk

Dat vrouwen absoluut gezien nog steeds vaak minder verdienen dan mannen, heeft er voor een groot deel mee te maken dat we nog altijd vaker deeltijd werken (al dan niet gedwongen door de omstandigheden thuis). Er is de afgelopen decennia waanzinnig veel veranderd en verbeterd voor ons. Als ik terugkijk naar het verhaal van mijn eigen moeder, voel ik me oprecht bevoorrecht dat wij nu de absolute vrijheid hebben om onze eigen keuzes te maken op werkgebied.

Maar die vrijheid heeft ook een duidelijke consequentie. Omdat we nu overal aan mee (willen) doen, kampen vrouwen ook steeds vaker met werkgerelateerde uitputting en burn-outs veroorzaakt door carrièredruk. Natuurlijk kenden vrouwen een eeuw geleden ook wel zware tijden en wisten ze best wat het inhield om overspannen te zijn. Maar een klinische burn-out, puur en alleen veroorzaakt door extreme prestatiedruk op de werkvloer? Dat is echt een fenomeen van deze tijd.

Meer ambitie betekent helaas vaak ook meer stress

Het is geen geheim dat chronische werkstress aan de basis ligt van vrijwel iedere burn-out. Gelukkig is niet alle stress direct ziekmakend. Een beetje gezonde spanning op zijn tijd is namelijk heel normaal en helpt je juist om goed te presteren.

Wanneer je stress ervaart, maakt je lichaam onder andere cortisol aan. Dit hormoon helpt je om tijdelijk uiterst alert te blijven, zodat je die strakke deadline haalt of scherp blijft tijdens een belangrijk overleg. Maar wanneer de stress structureel wordt en de aanmaak van cortisol niet meer stopt, krijgt je systeem geen enkele kans meer om te herstellen. Op de lange termijn leidt deze constante carrièredruk onvermijdelijk tot uitputting en uiteindelijk een burn-out.

De onmogelijke spagaat van de ambitieuze vrouw

Nu we de carrièreladder steeds verder bestijgen, ligt die uitputting ook steeds nadrukkelijker op de loer. Ambitie is prachtig, maar het is cruciaal om scherp te houden welke prijs je daarvoor betaalt. Steeds meer vrouwen ontdekken hoe loodzwaar het eigenlijk is om een veeleisende functie te combineren met een rijk privéleven. In mijn beleving zijn we tegenwoordig namelijk niet alléén op de werkvloer ambitieus; we eisen van onszelf dat we op élk levensgebied een tien scoren.

Dit past natuurlijk perfect in de tijdgeest. We willen (en vinden dat we moeten) gezond eten, wekelijks sporten, er altijd verzorgd uitzien, een bruisend sociaal leven leiden, een perfecte partner zijn én onszelf continu blijven ontwikkelen op ons werk. We eisen simpelweg te veel van onszelf. Onder gedreven, werkende vrouwen is deze opgestapelde druk inmiddels oorzaak nummer één van langdurige uitval.

De extra carrièredruk door ongelijkheid en bewijsdrang

Naast de druk die we onszelf opleggen, ervaren vrouwen soms nog een extra externe uitdaging. We moeten nog te vaak vechten tegen hardnekkige vooroordelen of (onbewuste) ongelijke kansen op de werkvloer. Wat begint als gezonde ambitie, slaat door de constante strijd om jezelf te moeten bewijzen al snel om in frustratie, stress en mentale klachten.

Voor veel vrouwen is ook faalangst op de werkvloer een bekend en slopend verschijnsel. Herken jij bij jezelf de drang dat je je ten koste van alles wilt bewijzen? Dat je zó hard vecht voor erkenning en alles zó perfect wilt doen, dat je stelselmatig over je eigen grenzen heen dendert? Dit is een van de grootste valkuilen voor vrouwen in het bedrijfsleven. Mannen lijken hier (generaliserend gesproken) toch vaak net iets nuchterder in te staan en trekken zich een misstap minder persoonlijk aan.

Uit persoonlijke observatie wil ik daar ook de combinatie met het moederschap aan toevoegen. Veel vrouwen zijn nog steeds zoekende naar de juiste balans tussen een betrokken moeder zijn én tegelijkertijd een carrière najagen. En dat is eigenlijk helemaal niet zo gek als je bedenkt dat ontslag bij zwangerschap, zoals bij mijn moeder, nog maar één generatie geleden heel normaal was. Er is in relatief korte tijd bizar veel veranderd. De onbewuste drang om alle ballen perfect in de lucht te houden, zorgt voor een ongekende mentale belasting.

Onze kracht: praten over wat ons dwarszit

Gelukkig hebben we als vrouwen vaak ook een krachtig hulpmiddel in handen: over het algemeen vinden we het (veel) makkelijker om over onze gevoelens te praten dan mannen. Voor veel mannen is kwetsbaarheid nog steeds een groot taboe. Vrouwen durven zich vaak sneller bloot te geven en dat is een cruciale eigenschap wanneer je succesvol wilt overleven in een veeleisende omgeving.

Je emoties stelselmatig opkroppen en niet luisteren naar de waarschuwingen van je lichaam, is levensgevaarlijk. Wanneer je door aanhoudende carrièredruk continu onder spanning staat en hier niet over kunt of wilt ventileren, loop je een sterk verhoogd risico op een burn-out. Veel mensen denken nog steeds dat dit wel meevalt en verwarren een burn-out met gewone stress of ‘er even doorheen zitten’. Maar een fundamentele burn-out is echt iets heel anders dan overspannen zijn.

Overspannenheid is vaak nog omkeerbaar door simpelweg rust te nemen en de stressor weg te halen. Een echte burn-out kun je echter vrijwel nooit op eigen kracht oplossen; je zenuwstelsel is dan simpelweg ‘gebroken’. Je zult in dat geval de hulp van een gespecialiseerde burn-out coach moeten inschakelen om je patronen fundamenteel te veranderen.

Herken jij de signalen van te veel carrièredruk?

Maak jij je zorgen over de constante druk die je op jezelf legt? Heb je het gevoel dat je vastzit in een ratrace en de regie kwijt bent? Wees dan extreem alert op de vroege signalen van een burn-out. Dit kan variëren van nachtenlang niet kunnen slapen, extreme prikkelbaarheid en concentratieverlies, tot het verliezen van je eetlust en plotselinge paniekaanvallen. Herken je deze patronen bij jezelf? Negeer ze dan niet langer.

Praat erover met vriendinnen, je partner of een leidinggevende die je vertrouwt. Als je er op tijd bij bent, kun je het tij nog keren. Heb je het gevoel dat de emmer inmiddels echt is overgelopen? Wacht dan niet tot je letterlijk omvalt, maar schakel tijdig professionele hulp in.

Carrière maken en je ambities najagen is prachtig, maar je fysieke en mentale gezondheid zijn nog altijd het allerbelangrijkste wat je bezit. Verlies jezelf niet in de strijd.

Herken jij jezelf hier (misschien) in?

Het kan lastig zijn om zelf te beoordelen wat je voelt of waarom. Ik luister mee en help je inzicht te krijgen.

Contact met Reinoud