Libido en stress: communicatie en zelfbegrip

Merk je dat je zin in seks helemaal verdwenen is sinds je gestrest bent, of juist opvallend is toegenomen? Voel je je daar schuldig of onbegrepen door, of levert het spanning op met je partner? Je bent niet de enige. Libido en stress zijn nauw met elkaar verbonden, en toch praten we er zelden over. In dit artikel lees je wat stress met je libido doet, waarom dat bij de een leidt tot minder zin en bij de ander tot meer, hoe je erover in gesprek gaat met je partner en wanneer het tijd is om hulp te zoeken.

Wat doet stress met je libido?

Je libido wordt aangestuurd door een samenspel van hormonen, emoties en je zenuwstelsel. Bij chronische stress of een burn-out raakt dit systeem uit balans. Je lichaam bevindt zich in een stressreactie: het staat in de hoogste staat van paraatheid, klaar om te vechten, te vluchten of te bevriezen. Om jou maximale overlevingskans te geven, zet je lichaam overbodige systemen op een laag pitje.

Een belangrijke rol is weggelegd voor cortisol, het stresshormoon. Doordat je lichaam continu een verhoogd cortisolniveau heeft, ervaar je een aanhoudend gevoel van onrust – niet iets wat romantische gevoelens oproept. Een verhoogde cortisolwaarde zorgt er bovendien voor dat je minder gevoelig wordt voor de gelukshormonen dopamine en serotonine. Hierdoor reageer je minder sterk op “beloningen” zoals knuffelen of een orgasme met je partner. Burn-out heeft in dit opzicht kenmerken van een depressie: de eerste problemen treden vaak op bij de primaire lustbeleving, zoals eten, slapen en seksualiteit. Ook het toegenomen gebruik van antidepressiva bij burn-out speelt mee – deze staan bekend als een echte libidokiller.

In een Belgisch onderzoek stelt seksuoloog Bert Van Puyenbroeck (Vrije Universiteit Brussel) dat stress een grote invloed heeft op de dynamiek van relaties en het bijbehorende seksleven.

Twee scenario’s: minder zin of juist meer

Verminderd libido

Bij veel mensen zorgt de verhoogde staat van paraatheid ervoor dat het libido afneemt. Zin hebben in seks voelt ineens als iets ver weg: je lichaam is moe, je hoofd zit vol, en intiem zijn voelt als een brug te ver.

Ook fysiek kan stress seks bemoeilijken. Overmatige stress kan bij mannen leiden tot impotentie, waardoor seks fysiek onmogelijk wordt. Bij vrouwen kan overmatige stress zorgen voor een sterk verminderde zin in intimiteit. Dit geldt niet alleen voor ouderen: ook jongeren ervaren dit soort klachten. Stress is een van de meest voorkomende oorzaken van een verminderd seksleven, en geen seks kunnen hebben door stress is minstens zo normaal als andere fysieke stresssymptomen, zoals hoofdpijn, een hoge bloeddruk, benauwdheid of hartkloppingen.

Verhoogd libido

Het kan echter ook precies andersom zijn. Sommige mensen ervaren juist een verhoogd libido tijdens periodes van veel stress. Seks wordt dan een soort uitlaatklep: een manier om controle te voelen, of juist om even te ontsnappen aan de realiteit. Dat kan op het moment zelf onschuldig lijken, maar ook deze vorm komt vaak voort uit onrust.

Meer rust. Beter slapen. Meer energie.

• Inzicht in wat jouw slaap en energie beïnvloedt
• Minder stress en piekeren, meer rust in je hoofd
• Meer energie en balans gedurende de dag

Gratis intakegesprek

Beide reacties zijn normaal en beide zijn een signaal dat er iets met je aan de hand is. Het is daarom belangrijk om je eigen motivatie te leren kennen: heb je meer lust omdat je behoefte hebt aan verbinding en natuurlijke lust, of leidt het je juist af van de spanning die je voelt?

Kan seks ook helpen tegen stress?

Onderzoek laat zien dat seks juist een positief effect kan hebben op stress:

• Seks werkt stressverlagend. Uit een Schotse studie bleek dat proefpersonen die recent gevreeën hadden, beter met stressvolle taken (zoals hardop rekenen of spreken voor een groep) konden omgaan.
• Seks is goed voor je weerstand. In een onderzoek van Wilkes University bleken studenten die één tot twee keer per week seks hadden, meer immunoglobuline A in hun speeksel te hebben – een antilichaam dat beschermt tegen bacteriën en virussen.
• Seks maakt gelukkiger. Bij knuffelen en een orgasme komt oxytocine vrij, het “knuffelhormoon”. Dit zorgt voor een gevoel van verbondenheid met je partner en zou je socialer, trouwer en minder angstig maken.
• Door seks slaap je beter. De rustgevende werking van oxytocine helpt je makkelijker in slaap te vallen.
• Seks werkt als pijnstiller. Naast oxytocine maakt je lichaam ook endorfine aan, een stof die pijn onderdrukt. Stress gaat vaak gepaard met lichamelijke klachten, die hierdoor kunnen verminderen.

Toch is dit geen pasklaar medicijn: het legt de nadruk op seks boven intimiteit, terwijl juist door stress of burn-out vaak spanning ontstaat in de beleving en uitvoering van het seksleven. Seksuoloog en relatiebemiddelaar Rika Ponnet geeft aan dat seks een goede barometer is voor de gezondheid van een relatie en zelfs een buffer kan vormen tegen stress. Contactmomenten kunnen, neurologisch gezien, het stressniveau verlagen. Maar als door te veel stress juist een verstoring optreedt in die contactmomenten, kan dit een vicieuze cirkel in werking zetten waarin stress en het ontbreken van intimiteit elkaar versterken.

Seksualiteit versus intimiteit

Er is geen pasklare oplossing als je door stress geen zin hebt in seks, en net als een burn-out kan dit een tijd duren. Het belang dat mensen aan seksualiteit hechten verschilt sterk per persoon. Wat wel zeker is: zonder seksualiteit zouden we uitsterven, maar zonder intimiteit gaan we dood. We hebben allemaal, ieder op onze eigen manier, intimiteit nodig. Knuffelen, strelen, een arm om je heen, een hand vasthouden, zoenen en aandachtig naar elkaar luisteren zijn allemaal vormen van intimiteit. Juist wanneer er door stress geen ruimte voor of behoefte aan seks is, kunnen deze vormen van intimiteit jou en je relatie redden.

Praktische tips voor jou en je partner

1. Geef jezelf de tijd. Dwing jezelf tot niets. Je bent niemand iets verschuldigd, zeker niet bij een verminderd libido. Het is niet egoïstisch om “nee” te zeggen, en die “nee” mag geaccepteerd worden.
2. Wees eerlijk en blijf praten. Communicatie is essentieel. Je hoeft je verhaal niet van A tot Z uit te leggen, maar geef wel aan hoe je je voelt en waarom je geen behoefte hebt aan intimiteit. Wanneer je partner niet weet dat stress je verhindert te genieten van seks, kan diegene aan zichzelf gaan twijfelen. Begrip van beide kanten is hierbij belangrijk.
3. Zoek samen naar alternatieve vormen van intimiteit. Intimiteit hoeft niet altijd over seks te gaan. Kijk samen of er een tijdelijke invulling is die bij jullie beiden past – ook wanneer je libido juist verhoogd is en je energie liever niet alleen aan seksuele intimiteit besteedt.
4. Focus op wat je samen wél hebt. Wanneer seksualiteit een probleem is, is intimiteit dat mogelijk niet. Geniet van elkaars gezelschap; zo kan vanuit intimiteit seksualiteit stap voor stap weer mogelijk worden. Leg jezelf hierbij niet te veel druk op.

Leren luisteren naar je lichaam

Wat je libido ook doet onder invloed van stress: het vertelt je iets over hoe het echt met je gaat. Dit is niets om je voor te schamen, maar wél iets wat aandacht verdient. Wees mild voor jezelf en stel jezelf vragen: waar heb je behoefte aan? Wat probeer je te verdoven, te vermijden of te hervinden? Je zult ontdekken dat je libido niet het probleem is, maar een signaal dat je niet in balans bent.

Tijdens een burn-out heb je vaak weinig energie voor basisactiviteiten, en dat geldt ook voor verbinding met jezelf en anderen. Je sluit je niet alleen mentaal af, maar neemt ook fysiek afstand. Seksualiteit vraagt om volledige overgave en kwetsbaarheid – ontbreekt die verbinding, dan verdwijnt vaak ook de zin.

Wanneer zoek je hulp?

Is jouw libido van korte duur uit balans, dan merk je vaak snel verbetering. Maar tijdens chronische stress of een burn-out is het niet vreemd dat je verlangens voor langere tijd verstoord blijven. Zie je na een paar maanden nog geen verbetering, of voel je je niet op je gemak bij hoe je libido nu is, dan is het aan te raden hulp te zoeken. Een seksuoloog kan hierbij ondersteunen – al zal deze, als stressklachten de oorzaak zijn, ook adviseren om iets aan je stress te doen.

Twijfel je of er meer aan de hand is dan “gewoon stress”? Doe dan de gratis burn-out test om in een paar minuten inzicht te krijgen in jouw stressniveau. Heb je naar aanleiding daarvan het gevoel dat je hulp nodig hebt, dan staan de stress- en burn-out coaches van Liberi voor je klaar voor een vrijblijvend intakegesprek. Samen ga je op zoek naar de kern van je stress- of burn-outklachten, waarna je rustig kunt beginnen met herstel – niet alleen van je functioneren, maar ook van je vermogen om weer echt te voelen en te zijn wie je bent, zodat je dat ook weer kunt delen met een ander.

Herken jij jezelf hier (misschien) in?

Het kan lastig zijn om zelf te beoordelen wat je voelt of waarom. Ik luister mee en help je inzicht te krijgen.

Contact met Reinoud

AuteurReinoud

Compassievolle ervaringsdeskundige die helpt angst, stress en patronen te doorbreken en jezelf terug te vinden.

Meer van Reinoud