Sociale verplichtingen en stress voorkomen

Herken je dit? Die verjaardag van die oudtante waar je verwacht wordt te zijn, maar waar je eigenlijk helemaal geen zin in hebt. Het kinderfeestje waar je “gewoon” bij moet zijn. De wekelijkse vrijmibo op werk waar je je gezicht laat zien. Of de minder zichtbare verplichtingen: het bezoeken van je oma in het verpleeghuis, het regelmatig chauffeuren voor een familielid omdat die geen auto heeft en jij wel. Sociale verplichtingen kunnen een flink dilemma vormen, zeker als je al last hebt van stress en het er eigenlijk niet bij kunt hebben. In dit artikel lees je wat overspannenheid door sociale druk precies is, welke situaties voor problemen zorgen, hoe moderne drukbronnen zoals social media hierbij een rol spelen, waarom het zo lastig is om nee te zeggen, en wat je praktisch kunt doen.

Wat is overspannenheid door sociale druk?

Overspannen zijn wordt niet altijd goed begrepen. De meeste mensen kennen wel de symptomen van overspannenheid, of kunnen herkennen wanneer iemand overspannen is of dreigt te raken. Over de uitwerkingen bestaat over het algemeen niet zo veel onduidelijkheid meer, over het ontstaan ervan des te meer.

Overspannen zijn kan tal van oorzaken hebben. Vaak wordt hierbij – niet onlogisch – gedacht aan vervelende oorzaken: een traumatische gebeurtenis, problemen in de thuissituatie, financiële stress of werkstress. Minder bekend, en ook minder geaccepteerd, is het feit dat je ook overspannen kunt raken door ogenschijnlijk leuke dingen. Zo kun je overspannen raken door te veel sociale druk.

Overspannen zijn is zeer vervelend: je bent jezelf niet, je kunt niet presteren zoals gebruikelijk. Dit kan bijvoorbeeld merkbaar zijn op je werk, waar je onnodig fouten gaat maken of ervaart dat je de druk niet aankunt. Ook kan overspannenheid gepaard gaan met somberheid en emotionele buien, zoals zomaar boos worden of ongecontroleerd eetgedrag. Het kan leiden tot tal van fysieke en geestelijke klachten.

Bijna iedereen kent wel iemand die overspannen is of is geweest, en toch is het opmerkelijk dat overspannen zijn niet altijd op evenveel begrip kan rekenen. Wie overspannen is geraakt omdat hij of zij al tijden te kampen heeft met te veel werkstress, een te hoge werkdruk en structureel overwerken, zal over het algemeen kunnen rekenen op begrip en sympathie. Maar hoe zit dat met mensen die overspannen raken door te veel sociale druk? Dan heb je vaak iets uit te leggen. Je kunt de drang voelen om je situatie aan mensen uit te leggen, omdat zij niet lijken te begrijpen dat leuke sociale activiteiten zich tegen je kunnen keren en een bron van stress kunnen vormen.

Het is dus een misvatting dat je alleen overspannen kunt raken door invloeden die per definitie als negatief worden ervaren. Overspannenheid betekent dat je gedurende langere tijd over je mentale grens heen bent gegaan: er is simpelweg te veel van jezelf gevraagd. Gebeurt dit een kortere periode, dan is er meestal niets aan de hand. Duurt het langer, dan kan het gebeuren dat je jezelf als het ware over het randje jaagt en daardoor overspannen raakt. “Te veel van jezelf vragen” is dus een zeer belangrijk onderdeel van overspannen raken, en meer dan ooit tevoren kan sociale druk hier ook voor zorgen.

Sociale druk versus een druk sociaal leven

Sociale druk is iets anders dan het hebben van een druk sociaal leven. Een druk sociaal leven leiden, betekent dat je zeer actief bent en altijd wel iets te doen hebt; je ervaart dit doorgaans als prettig. Druk hebben is wezenlijk anders dan druk ervaren. Dat laatste gebeurt wanneer je te veel sociale druk ervaart, wanneer kunnen en willen voor je gevoel omslaan naar “moeten”.

Meer rust. Beter slapen. Meer energie.

• Inzicht in wat jouw slaap en energie beïnvloedt
• Minder stress en piekeren, meer rust in je hoofd
• Meer energie en balans gedurende de dag

Gratis intakegesprek

Wanneer ervaar je te veel sociale druk? Het gaat verder dan tegenzin. Iedereen heeft weleens geen zin om naar dat ene feestje te gaan; dat is normaal. Je verzamelt je moed en besluit toch te gaan, omdat je de gastheer of gastvrouw en je vrienden niet teleur wilt stellen. Je gaat wellicht met wat tegenzin, maar het kost je niet echt moeite en in negen van de tien gevallen is het uiteindelijk toch nog gezellig.

Je spreekt van druk wanneer iets je echt te veel wordt: wanneer de beslissing om iets te doen niet alleen gepaard gaat met tegenzin, maar met zwaardere klachten. Je doet dingen die je eigenlijk op dat moment niet zou moeten doen omdat ze te veel voor je zijn, niet uit intrinsieke motivatie maar omdat je het gevoel hebt dat je ze moet doen of dat het van je verwacht wordt. Zo kunnen situaties die voor buitenstaanders heel normaal of zelfs plezierig lijken, zorgen voor enorm veel stress en problemen, en er uiteindelijk zelfs voor zorgen dat je overspannen raakt.

Drie situaties waarin sociale verplichtingen problemen geven

1. Wanneer verplichtingen tegengesteld zijn aan jouw waarden

Soms kom je in een flink intern dilemma terecht, omdat wat een ander van je verwacht lijnrecht tegenover staat aan wat jij wilt. Denk aan de oma die je eigenlijk niet mag, maar die je “toch echt weer eens zou moeten opzoeken”, aldus je moeder. Of je hebt niets met het christelijke geloof, maar je wordt verwacht mee te gaan naar de kerk als je bij je familie verblijft in het weekend. Ook kan het zijn dat je al lange tijd een vriendengroep hebt, maar het afgelopen jaar steeds minder connectie voelt. Het gezamenlijk op feestjes afgaan ligt je niet meer zo lekker, maar je “gaat toch wel gezellig mee”? Wat doe je dan?

Enerzijds kun je denken: dit is niet mijn wens, maar ik doe het omwille van de ander. Misschien heb je geen zin in “gedoe”, en stem je dus toe. Het maakt natuurlijk verschil of het om iets wekelijks gaat, of om twee keer per jaar. Het is belangrijk om trouw aan jezelf te blijven en toch ook de ander niet helemaal uit het oog te verliezen. Is er een middenweg te vinden? In alle gevallen is het belangrijk om duidelijk te communiceren: vertel wat jij belangrijk vindt, wat je moeilijk vindt of waar je tegenaan loopt. Wees eerlijk, want daar kom je uiteindelijk het verst mee.

Merk je echt dat iets je niet lekker zit? Spreek dat uit. In het geval van een vriendengroep kan het beter zijn om het contact stop te zetten en mensen om je heen te verzamelen die beter bij je passen. Vaak blijven we in een sociale context hangen omdat we ons er al zo lang in bevinden; kost dit je echter meer energie dan het oplevert, dan wordt het tijd daar verandering in te brengen. Bij het kerkbezoek van je familie kun je uitleggen hoe jij erin staat en aangeven dat je hun begrip voor jouw keuzes zou waarderen. En bij je oma: wat brengt het jou om haar te zien, wat brengt het haar, en heb je haar dit weleens gevraagd? Maak een goede afweging en besluit dan wat je doet.

2. Wanneer verplichtingen overlappen met bestaande stress

Een andere manier waarop je met sociale verplichtingen te maken kunt krijgen terwijl je daar eigenlijk niet op zit te wachten, is wanneer je het al erg druk hebt en last hebt van spanningen of stress. Iedereen ervaart van tijd tot tijd stress, dat is normaal, zolang je daarna een periode van echte rust hebt om bij te komen. Het wordt een probleem als je stress chronisch is: je hebt dan al langere tijd last van stress, en sociale verplichtingen zijn dan een extra belasting op je toch al drukke bestaan. Je zou bijvoorbeeld best een helpende hand willen bieden bij het verhuizen van een goede vriendin, maar je loopt al over op je werk en krijgt al stress bij alleen de gedachte aan deze extra klus.

De oplossing ligt niet in het uit de weg gaan van alle sociale verplichtingen, maar bij jezelf: jij maakt bepaalde keuzes waardoor je stress blijft houden, en je zult de oorzaak van je stress moeten aanpakken. Dit is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan, dus zoek ook vooral hulp als je er zelf niet uit komt.

3. Wanneer je een tekort aan grenzen hebt

Tot slot is er de categorie van stress die ontstaat doordat je een gebrek aan grenzen aangeven hebt. Je zegt te snel “ja” en gaat hiermee voorbij aan je eigen grenzen. Misschien ben je bijvoorbeeld wekelijks de chauffeur voor je buurvrouw die zelf geen rijbewijs heeft, maar het kost je meer tijd dan je lief is. Je durft je grenzen niet aan te geven en gaat er dus maar mee door, terwijl het je ondertussen wel stress oplevert. Of je ervaart stress vanwege sociale verplichtingen op het werk: je hebt het gevoel “mee te moeten doen” om lekker in het team te zitten, terwijl je daar zelf helemaal geen plezier van hebt. Sterker nog, de verplichte sociale borrels kosten je energie en geven je stress.

In deze gevallen kun je jezelf afvragen hoe het komt dat je het zo moeilijk vindt om je grenzen aan te geven. Ben je bang voor afwijzing? Wil je niet teleurstellen? Moet jij de “redder” zijn voor de mensen om je heen? Of ben je bang dat mensen jou niet mogen als je jezelf bent? Wees eerlijk naar jezelf. Je hebt tenslotte alleen jezelf ermee als je je in allerlei bochten wringt om te voldoen aan andermans verwachtingen. En geeft het niet veel meer voldoening als mensen je écht mogen om wie jij bent, en niet om wie je pretendeert te zijn?

Een modern verschijnsel: druk door social media

In onze maatschappij kan sociale druk een serieus probleem vormen. In de laatste twee decennia is daar een nieuwe vorm bijgekomen: druk door social media. Door gebruik van social media kan een eventueel teveel aan sociale druk nog verder worden versterkt. Het gebruik ervan kan zelfs leiden tot druk die anders niet zou zijn ontstaan.

Sociale druk kan namelijk niet alleen ontstaan door je sociale leven; blootstelling aan externe invloeden kan ook voor druk en stress zorgen. Ook het gevoel dat je aan bepaalde schoonheidsidealen moet voldoen, dat je succes afhangt van je inkomen of carrière, of de ervaring dat je constant de leukste dingen mist (“fear of missing out“), kan zorgen voor een teveel aan druk. Social media scheppen niet zelden een onrealistisch beeld van het leven. Dit kan zorgen voor druk en stress en bijdragen aan het ontstaan van overspannenheid.

Waarom zeg je eigenlijk geen nee?

Bij alle drie de situaties hierboven speelt eenzelfde onderliggende vraag: waarom lukt het je niet om nee te zeggen? Is het angst voor afwijzing? De wens om niemand teleur te stellen? Het gevoel dat jij de verantwoordelijke of de “redder” moet zijn? Of de angst dat mensen je niet meer mogen als je gewoon jezelf bent en je grenzen aangeeft? Het herkennen van deze onderliggende angst is een belangrijke eerste stap om er iets aan te veranderen.

Wat kun je praktisch doen?

Wanneer je te veel sociale druk ervaart, is het in eerste instantie verstandig om te kijken waar deze druk vandaan komt en waarom je dit als druk ervaart. Ken je de oorzaak, dan kun je wellicht zelf voor een oplossing zorgen door de zaken die voor druk zorgen te veranderen, of te werken aan de manier waarop deze jou beïnvloeden.

• Communiceer duidelijk. Vertel wat jij belangrijk vindt, wat je moeilijk vindt of waar je tegenaan loopt. Eerlijkheid brengt je het verst, ook al voelt dit spannend of kwetsbaar.
• Stel je grenzen aan. Zeg op tijd nee tegen verplichtingen die niet bij je passen of die je te veel worden, in plaats van te wachten tot je er ziek van wordt.
• Overweeg of een verplichting nog bij je past. Bij een vriendengroep waar je geen connectie meer mee voelt, kan het beter zijn het contact af te bouwen. Bij familie- of gezinsverplichtingen kun je uitleggen hoe jij erin staat en om begrip vragen.
• Zoek hulp als het je niet zelf lukt. Het lukt niet iedereen om zelfstandig verandering aan te brengen. Soms heb je simpelweg geen grip meer op de situatie. Elke vorm van druk of stress die serieuze vormen begint aan te nemen, vereist aandacht. Een stress- en burn-out coach kan je helpen om met de druk om te gaan en je de tools aanreiken om de situatie te veranderen. Onze coaches staan voor je klaar, dus je kunt altijd vrijblijvend contact opnemen.

Wanneer je tijdig hulp zoekt, kun je overspannenheid door te veel sociale druk, of erger, voorkomen. Zo zorg je ervoor dat sociale druk weer wordt omgezet in een gezond sociaal leven en een gezond beeld van wie je bent, met bijbehorende realistische verwachtingen.

Herken jij jezelf hier (misschien) in?

Het kan lastig zijn om zelf te beoordelen wat je voelt of waarom. Ik luister mee en help je inzicht te krijgen.

Contact met Reinoud

AuteurBabette

Eigenzinnige coach die lichaam, gevoel en zingeving verbindt en helpt ontdekken wat jou energie en richting geeft.

Meer van Babette