Assertief worden: trainen en in de praktijk toepassen

Herken je dit? Je ziet anderen in je omgeving ogenschijnlijk moeiteloos assertief optreden, terwijl jij in een vergadering of privésituatie niet uit je woorden komt. Achteraf baal je ervan dat je niet direct een scherp antwoord klaar had. Veel mensen denken dat assertiviteit iets is dat je van nature hebt of niet. Dat klopt maar ten dele: assertiviteit is een vaardigheid die je stap voor stap kunt trainen. In dit artikel lees je wat assertiviteit precies inhoudt, welke gevolgen een gebrek eraan kan hebben, en hoe je op een gezonde manier leert opkomen voor jezelf.

Wat betekent assertief zijn precies?

Assertiviteit is een krachtig wapen om te bezitten. Volgens het woordenboek betekent assertief: aanmatigend, heel zelfverzekerd, mondig, voor zichzelf opkomend, weerbaar, zelfbewust en zelfverzekerd. In de basis dus zeer positieve eigenschappen. Kijken we naar de definitie van assertiviteit in de Van Dale, dan komt ook de omschrijving “het zichzelf durven zijn” naar voren. Het omvat dus zowel specifieke karaktereigenschappen als praktische communicatieve vaardigheden die je kunt trainen.

Ieder mens bezit een unieke blauwdruk, en de één zal automatisch sneller de ruimte innemen dan de ander. Beschik je over een minder daadkrachtig karakter, dan kun je leren om dit gedrag stapsgewijs op te bouwen. Met de juiste handvatten vergroot je je weerbaarheid en kom je uiteindelijk net zo ver als iemand die van nature al makkelijker assertief reageert.

Wat betekent het in de praktijk?

Assertiviteit is een eigenschap die veel voordelen kent. Mensen die assertiviteit missen, zijn vaak een beetje jaloers op mensen die adequaat kunnen reageren in bijna alle situaties, of die altijd het initiatief nemen. Een gebrek aan assertiviteit kan lastig zijn en zelfs voor problemen zorgen, zoals ernstige stress.

Elke dag krijg je te maken met situaties die om een actie of reactie vragen. Lang niet alles wat je op een dag meemaakt, gaat zoals jij dat wilt. Wie assertief is, heeft doorgaans het vermogen om in uiteenlopende situaties adequaat te reageren: snel en effectief. Je weet op het moment dat het nodig is precies wat te doen of te zeggen. Hierdoor kun je situaties naar je hand zetten en krijg je vaak gedaan wat je wilt, op een natuurlijke, respectvolle manier. Ook laat je niet snel over je heen lopen.

Concreet betekent assertief gedrag dat je op een rustige manier voor jezelf opkomt en je uitspreekt wanneer de situatie daarom vraagt. Je geeft helder aan wat jij, een project of je team nodig heeft om goed te functioneren. Het heeft dus weinig te maken met egoïsme of een rigide tunnelvisie. Soms leeft het misverstand dat daadkrachtig optreden synoniem staat voor agressie of dominantie, maar bij een gezonde balans is het tegendeel waar: door assertief te communiceren, creëer je juist een open dialoog.

Het draait primair om het bewaken van je eigen grenzen, het nee leren zeggen en het zuiver durven uiten van je emoties. In plaats van om de hete brij heen te draaien, kom je direct tot de kern. Zodra een taak niet haalbaar is, geef je dit tijdig aan. Hierdoor weet je omgeving precies wat ze aan je hebben, wat de samenwerking binnen een team direct ten goede komt.

Hoe verschilt assertief van subassertief en agressief gedrag?

Om goed te begrijpen wat constructieve communicatie inhoudt, is het zinvol naar de uitersten te kijken. Wanneer je subassertief reageert, cijfer je je eigen behoeften volledig weg. Je stemt in met zaken waar je eigenlijk niet achter staat, puur om de lieve vrede te bewaren of confrontaties te vermijden. Dit gedrag komt vaak voort uit angst voor afwijzing of een minderwaardigheidsgevoel.

Aan de andere kant van het spectrum staat agressief gedrag: hierbij druk je jouw eigen wensen en meningen door zonder enige rekening te houden met de autonomie of gevoelens van de ander. Dit uit zich in dominantie, stemverheffing of een dwingende houding.

Meer rust. Beter slapen. Meer energie.

• Inzicht in wat jouw slaap en energie beïnvloedt
• Minder stress en piekeren, meer rust in je hoofd
• Meer energie en balans gedurende de dag

Gratis intakegesprek

Gezond assertief optreden zit hier precies tussenin: je staat stevig voor je eigen grenzen en belangen, maar behoudt tegelijkertijd het volledige respect voor de grenzen en de waarde van je gesprekspartner. Assertief zijn heeft namelijk weinig betekenis, waarde of voordelen zonder tact.

Hoe herken je een gebrek aan assertiviteit?

Wie niet assertief is, ervaart in dezelfde omstandigheden waarschijnlijk bepaalde nadelen ten opzichte van mensen die dat wel zijn. Een gebrek aan assertiviteit kan ervoor zorgen dat je niet gedaan krijgt wat je wilt: situaties kunnen anders uitpakken dan jij je had voorgesteld, omdat je op het moment dat het ertoe doet niet kunt zeggen of doen wat je eigenlijk zou willen. Misschien omdat je het niet durft, misschien omdat je er op dat moment simpelweg niet aan denkt.

Een gebrek aan assertiviteit heeft ook een effect op hoe jij je daarna voelt. Een assertief persoon kijkt tevreden op zulke momenten terug. Iemand die niet assertief is, wordt misschien boos of gefrustreerd omdat hij of zij voor het eigen gevoel niet adequaat heeft kunnen reageren.

Natuurlijk is het niet altijd een nadeel om wat minder assertief te zijn. Mensen die wél erg assertief zijn, zijn vaak extravert en kunnen soms brutaal, betweterig of niet al te sympathiek overkomen. Het gaat erom dat je weet wanneer je assertiviteit moet toepassen. Wanneer je echter écht niet assertief bent, is dat vaak een veel groter nadeel: het kan een impact hebben op je zelfvertrouwen en zorgen voor stress.

Mogelijke problemen als je niet assertief bent

Voor sommige mensen is een gebrek aan assertiviteit echt een probleem. Je kunt jezelf hiermee behoorlijk in de weg zitten. Het kan je het gevoel geven dat je kansen mist, niet het maximale uit situaties haalt en niet altijd krijgt waar je recht op hebt. Ook kan het frustrerend zijn dat je telkens moet constateren dat je op een moment dat het ertoe deed niet hebt kunnen zeggen of doen wat je wilde. Een ernstig gebrek aan assertiviteit kan leiden tot meer problemen, zoals:

• Stress op het werk (omdat je geen nee kunt zeggen)
• Moeite met situaties loslaten (omdat je blijft balen van je eigen gebrek aan assertiviteit)
• Niet uit je comfort zone durven komen
• Te veel hooi op je vork nemen (ook hier omdat je geen nee kunt zeggen)
• Veel piekeren (over wat je anders had moeten doen)
• Bang worden om in verlegenheid te raken
• Onnodig fouten maken (omdat je niet daadkrachtig genoeg bent)

Dit kunnen relatief onschuldige problemen zijn, maar je kunt er ook flink last van hebben. Wat het extra vervelend maakt, is dat niet assertief zijn een cumulatief effect kan hebben: het zorgt voor stress en blijft zich maar opbouwen. Wie echt assertiviteit mist en lijdt onder de gevolgen hiervan, loopt een verhoogd risico op chronische stress. Dit kan leiden tot overspannenheid of zelfs een burn-out.

Hoe start je met het vergroten van je weerbaarheid?

De eerste stap ligt altijd bij een stuk interne bewustwording. Wat vind je jezelf waard, en durf je jouw fysieke en mentale ruimte in te nemen? Het is waardevol om te onderzoeken of je de automatische neiging hebt om jezelf klein te houden. Een professionele coach kan je ondersteunen om hardnekkige patronen en belemmerende overtuigingen uit het verleden effectief te doorbreken. Soms is er eerst een stuk verwerking van oude ervaringen nodig, voordat er ruimte ontstaat om met nieuw, assertief gedrag te experimenteren.

Je kunt daarnaast zelf oefenen met het opbouwen van een gezond zelfvertrouwen door belemmerende overtuigingen onder de loep te nemen. Zodra de realisatie indaalt dat je er mag zijn met al je kwaliteiten én je persoonlijke schaduwkanten, groeit je innerlijke stevigheid. Een diepgaand inzicht in je eigen valkuilen helpt om bewuster te communiceren. Zodra je jezelf accepteert en je ware kleuren durft te laten zien, ontstaat er een solide basis om steviger en meer assertief in het leven te staan.

Ben je niet assertief? Dan is de eerste vraag die je jezelf mag stellen: hoe komt dat? Vaak is er iets dat dit gebrek veroorzaakt. Het kan bijvoorbeeld zijn dat je last hebt van faalangst, of dat je oververmoeid bent waardoor je niet zo scherp bent als je zou kunnen zijn. In deze en zeer veel andere gevallen geldt dat een gebrek aan assertiviteit geen oorzaak is van problemen, maar juist een gevolg van andere problemen. Neem je de oorzaak weg, dan word je vanzelf assertiever: je voelt je dan lekkerder in je vel en hebt meer vertrouwen in je eigen geest en lichaam, waardoor je beter kunt presteren. Vaak is een vorm van stress de oorzaak van het feit dat je niet zo assertief bent als je zou willen en kunnen zijn.

Welke maskers belemmeren je?

Zodra je zelfacceptatie groeit, wordt het eenvoudiger om je maskers af te zetten. Een veelvoorkomend masker is dat van de overmatige beleefdheid. Hanteer je dit patroon, dan rem je jezelf onbewust af: je bent constant bang dat een duidelijke grens door de ander als onbeleefd of bot wordt ervaren. Je gedragen als een assertief persoon voelt op zo’n moment alsof je egoïstisch bent, terwijl je simpelweg trouw blijft aan jezelf.

Je houdt je mening, je innovatieve ideeën of je kritische kanttekeningen voor je. In je hoofd weet je heel goed wat er moet gebeuren, maar aan de oppervlakte blijft het stil. Dat is zonde van je potentieel en tast op de lange termijn je zelfrespect aan.

Waarom assertiviteit stress vermindert

Voor jezelf opkomen heeft niets te maken met egocentrisch gedrag. Je houdt juist rekening met de belangen en gevoelens van alle partijen, inclusief die van jezelf. Het is bovendien een bewezen methode om chronische stress te verminderen. Zonder deze begrenzing neem je al snel te veel hooi op je vork en zeg je automatisch “ja” tegen verzoeken waar je eigenlijk geen tijd of energie voor hebt.

Wanneer de werkagenda overstroomt, kaart je dit dankzij een gezonde communicatie direct aan bij je leidinggevende of collega’s. Zo voorkom je dat de spanning zich ophoopt in je lijf. Je voorkomt dat je over je heen laat lopen, door vanuit je eigen beleving te spreken. Door de situatie vanuit jouw gevoelens en gedachten te openen, nodig je de ander uit tot een constructieve dialoog. Op die manier bewaak je je vitaliteit, bescherm je jezelf tegen langdurige fysieke uitputting en kom je samen tot een beter resultaat.

Assertiever worden met hulp van een coach

In de basis is assertiviteit niet iets dat je puur van nature hebt of niet: het is wel degelijk iets dat je kunt ontwikkelen. Het bewijs hiervan zien we met grote regelmaat terug. Veel coachees die Liberi inschakelt, hebben last van een gebrek aan assertiviteit. Dat komt zeker niet doordat zij niet van nature assertief zijn, maar heeft veel meer te maken met omstandigheden.

Onze coaches zijn gespecialiseerd in het verhelpen van stress. Stress komt in vele vormen en kan door veel verschillende dingen veroorzaakt worden; een gebrek aan assertiviteit kan heel goed het gevolg zijn van een vorm van stress, denk aan een bepaalde angst of een blokkade – vaak angst voor iets waar je helemaal niet bang voor hoeft te zijn. Met de hulp van jouw persoonlijke coach achterhaal je waardoor het komt dat je niet (genoeg) assertief bent. Wanneer je de oorzaak hebt achterhaald, kun je werken aan een oplossing. Jouw coach zal je stimuleren en uitdagen, en je de handvatten geven die je nodig hebt zodat jij eindelijk ook de voordelen van assertief zijn in de praktijk kunt ervaren.

Merk je dat je het structureel lastig vindt om je uit te spreken, en loop je daardoor vast in je werk of privéleven? Onze coaches begeleiden je door middel van wandelcoaching op een nuchtere en effectieve manier naar meer persoonlijke kracht en heldere grenzen. Je zult merken dat het dagelijks leven een stuk eenvoudiger en fijner wordt: je zit lekkerder in je vel, kunt makkelijker omgaan met onverwachte situaties en krijgt eindelijk dingen gedaan die je voorheen nooit gedaan kreeg omdat je niet daadkrachtig genoeg was. Neem contact met ons op om een vrijblijvende kennismaking met een coach bij jou in de buurt te plannen. Kijk jij ernaar uit om aan de slag te gaan? Twijfel dan niet en meld je direct aan. Dat is direct een assertieve daad.

Herken jij jezelf hier (misschien) in?

Het kan lastig zijn om zelf te beoordelen wat je voelt of waarom. Ik luister mee en help je inzicht te krijgen.

Contact met Reinoud

AuteurBabette

Eigenzinnige coach die lichaam, gevoel en zingeving verbindt en helpt ontdekken wat jou energie en richting geeft.

Meer van Babette