De pleaser in jezelf: oorzaken, herkenning en genezing

Herken je dit? Je zegt eigenlijk geen zin te hebben, maar je hoort jezelf toch “ja, natuurlijk” zeggen. Je helpt iedereen om je heen, terwijl je eigen lijstje maar niet kleiner wordt. En diep vanbinnen loop je op je tenen, uit angst dat iemand je anders niet meer aardig vindt. “Zo ben ik gewoon, ik ben een pleaser,” zeg je dan misschien. Het klinkt bijna als een compliment, maar een échte pleaser gaat veel te ver in zijn of haar pogingen om anderen tevreden te houden. In dit artikel lees je wat pleasegedrag precies is, hoe je het herkent, waar het vandaan komt en – het belangrijkste – hoe je er weer de controle over terugkrijgt.

Wat is een pleaser?

Het is altijd fijn wanneer je iets voor iemand kunt doen of iets goeds voor iemand kunt betekenen. Het geeft jou meestal ook een goed gevoel wanneer iemand geholpen is. Maar wat als dat helpen niet vanuit je hart komt, maar vanuit je hoofd? Soms komt een overdreven helpende hand voort uit pleasegedrag: gedrag dat gevoed wordt door angst.

Een pleaser (people pleaser) stelt bijna altijd de ander voorop. Of dit nu een partner, een kind of een werkgever is: die ander krijgt prioriteit. Het is vaak een onbewust patroon waar iemand al langere tijd in zit. Pleasers lopen zichzelf voorbij om anderen tevreden te houden of een goede indruk te maken, vaak uit onzekerheid of omdat zij bevestiging zoeken. Het is niet erg om er af en toe alles aan te doen voor een ander, maar wanneer je dit structureel doet, loop je de kans dat je het niet volhoudt. Bovendien kun je er ongelukkig van worden en tegen allerlei problemen aanlopen.

We zijn allemaal sociale dieren. Vanuit de oertijd hebben we geleerd dat we bij een groep moeten horen om te overleven, en soms is het dan ook nodig iets voor een ander te doen of iemand te helpen, ook ongevraagd. De goedkeuring die daaruit voortkomt, is iets waar bijna iedereen van groeit. Maar wanneer je veel pleasegedrag vertoont, ben je alsmaar op zoek naar die bevestiging – in een mate waarin je behulpzame karakter niet meer oprecht is, maar vooral je eigen behoefte voedt om niet bang te hoeven zijn dat iemand je niet aardig vindt of je afwijst. Ben je een pleaser, dan werkt dit door op je geestelijke gesteldheid en ervaar je veel stress.

Hoe herken je pleasegedrag?

Misschien heb je zelf niet eens door dat je pleasegedrag vertoont. Dat kan vervelend uitpakken, want niet iedereen gaat hier even goed mee om. Zo val je makkelijk ten prooi aan mensen die daar misbruik van willen maken. Je raakt steeds meer vervreemd van jezelf, want je bent alleen nog maar voor anderen bezig. Ze vragen steeds meer van je en jij vindt het steeds moeilijker om nee te zeggen. Heb je iemand in je omgeving die pleasegedrag vertoont, iemand die overal ja op zegt? Door dit te benoemen maak je het bespreekbaar.

Wanneer ben je gevoeliger voor pleasegedrag?

• Je hebt een negatief zelfbeeld. Door erkenning en goedkeuring van anderen voel je je even goed over jezelf, maar dat gevoel verdwijnt net zo snel als het kwam.
• Nee zeggen kun je niet. Hier wordt snel misbruik van gemaakt. Voor je het weet draait je hele leven om een ander, terwijl dat van jou een grote rommel is. Een burn-out ligt hier op de loer.
• Je vindt het moeilijk om grenzen aan te geven. Dat betekent niet dat je geen grenzen hebt, maar om anderen te behagen ga je hier vaak overheen.
• Die eeuwige glimlach. Jij bent altijd aardig. In je hoofd zeg je het soms anders – waarschijnlijk een stuk minder aardig – maar hardop uitspreken wat je denkt doe je niet. Alles zodat ze jou aardig vinden en niet afwijzen.
• Jij staat altijd en overal voor iedereen klaar. Iemand moet verhuizen? Jij staat vooraan om te helpen. Iemand heeft een lift nodig? Jij hebt je autosleutels al in de hand. Er moet geschilderd worden? De kwasten liggen klaar. Dit terwijl je eigenlijk zelf nog genoeg te doen hebt – maar zelf zul je niet snel om dezelfde hulp vragen. Zo ben je niemand tot last.

Gedragsverslaving

Iedereen vertoont op enig moment in zijn leven pleasegedrag. Je wilt iets voor elkaar krijgen en doet daarom aardig tegen iemand die je eigenlijk niet zo ligt. Het kan ook zijn dat je een ruzie probeert te voorkomen en daarom je woorden inslikt. Maar wanneer je alsmaar op eierschalen loopt omdat je bang bent om afgewezen of verlaten te worden, ligt dit anders. Alleen al het idee dat iemand je afwijst, geeft je veel spanning. Je ziet dit veel bij mensen met een relatieverslaving: een vorm van gedragsverslaving waarbij je steeds weer je grenzen verlegt om maar bij iemand te kunnen blijven. Dit hoeft niet per se in een romantische relatie te zijn – denk bijvoorbeeld aan narcistische ouders waar je je moeilijk van losmaakt.

Hoe word je een pleaser? De voice-dialogue methode

Vaak is de pleaser eigenlijk erg onzeker. Zo ook bij Monica. Monica omschrijft zichzelf als een pleaser: iemand die vooral probeert om anderen tevreden te houden en zichzelf daarbij wegcijfert. Haar pleasegedrag heeft ervoor gezorgd dat ze in een burn-out kwam. Ze ging er zover in door dat ze totaal geen oog meer had voor haar eigen grenzen, geen nee meer kon zeggen en het contact met zichzelf volledig kwijtraakte.

Meer rust. Beter slapen. Meer energie.

• Inzicht in wat jouw slaap en energie beïnvloedt
• Minder stress en piekeren, meer rust in je hoofd
• Meer energie en balans gedurende de dag

Gratis intakegesprek

Monica kreeg coaching om te herstellen van haar burn-out. Daar ontdekte ze dat de pleaser in haar al was opgestaan in haar kindertijd. Ze groeide op in een gezin waar haar moeder kampte met depressie. Vader wist zich geen raad met de situatie en vluchtte in zijn werk; hij was zelden thuis. Monica merkte als klein meisje dat ze lof kreeg van hulpverleners en familieleden als ze zich maar braaf gedroeg. Ook haar moeder leek haar alleen maar te waarderen als ze lief en rustig aan het spelen was. Die waardering is kenmerkend voor een pleaser: pleasers willen altijd anderen tevreden stellen, maar doen dit niet alléén voor de ander – ook, al dan niet bewust, om zichzelf een schouderklopje te kunnen geven. Een pleaser heeft die vorm van erkenning vaak hard nodig.

Monica internaliseerde onbewust dit patroon. Door de volwassenen om haar heen tevreden te stellen, kon ze zichzelf handhaven binnen de onzekere thuissituatie. Als haar vader thuis was, kon hij weinig interesse opbrengen voor wat Monica leuk vond; het enige waar hij aandacht aan gaf, waren haar schoolrapporten. Zolang ze het overal goed deed, prees hij haar; scoorde ze ergens minder goed, dan kreeg ze daar meteen commentaar op. Zo is Monica zichzelf steeds gaan wegcijferen ten behoeve van de verwachtingen van anderen. De pleaser in haar kreeg het voor het zeggen.

Ken je de voice-dialogue methode? Bij deze methode wordt ervan uitgegaan dat ieder mens een bus heeft met verschillende stemmetjes erin, en elk stemmetje heeft zijn eigen plekje in de bus. Sommigen zitten voorin en zijn wat mondiger, anderen verstoppen zich helemaal achterin. Een enkeling is zelfs verbannen naar het dak. En soms zijn er “reizigers” die het bont maken: ze proberen de plek van de chauffeur in te nemen. En dat lukt nog aardig ook. Als de pleaser op de bestuurdersstoel gaat zitten en niet wordt teruggefloten, heeft hij of zij het voor het zeggen.

Waarom pleasen aangeleerd is, niet aangeboren

Bén je niet een pleaser: pleasen is aangeleerd gedrag en ontstaat vaak al in de (zeer vroege) jeugd. Pleasers worden gevormd wanneer kinderen niet helemaal zichzelf mogen of kunnen zijn. Meestal sluipt dit patroon er geleidelijk in, zonder dat je je daar bewust van bent. Daarom denken veel mensen dat ze een pleaser “zijn”. Maar je bent geen pleaser – de pleaser was gewoon zo brutaal om achter het stuur te gaan zitten. Je hebt dus een pleaser in de bus zitten die zichzelf chauffeur waant.

Het gedrag komt ergens vandaan

Pleasegedrag is niet uit de lucht komen vallen. Er is iets gebeurd in je leven waardoor je deze angsten hebt. Zoals hierboven beschreven kunnen narcistische ouders de oorzaak zijn van dit problematische gedrag: de belangrijkste personen in je leven hebben je nooit de erkenning gegeven die je verdient, waardoor je die bij anderen gaat zoeken. Soms ga je zo ver in het gedrag dat er misbruik van wordt gemaakt; in een uiterst geval kan dit zelfs gevaarlijk voor je zijn, denk bijvoorbeeld aan jonge meiden die ten prooi vallen aan loverboys. Het kan ook zijn dat je in je schooltijd gepest werd, en dat je als compensatie in je volwassen leven iedereen wilt behagen om aardig gevonden te worden.

Jouw behoeftes zijn ook belangrijk

Zeer belangrijk zelfs. Het is niet vreemd dat je veel stress en spanning ervaart wanneer je niet bezig bent met je eigen behoeftes. Ook jij hebt ontspanning nodig en mensen die jou af en toe helpen of ondersteunen. Bij pleasegedrag is bekend dat je hulp niet graag aanneemt: je wilt niemand tot last zijn. Maar een relatie, in welke vorm dan ook, komt van twee kanten. Krijg je het gevoel dat een ander wel heel veel van je vraagt, omdat jij nooit nee zegt? Dan is het misschien tijd de teugels wat aan te trekken. Wanneer je zo verloren bent in het pleasen van een ander, is een burn-out onvermijdelijk; in het ergste geval kun je zelfs in een depressie terechtkomen.

Wat moet je met de pleaser achter het stuur?

De eerste stap is het herkennen van de pleaser voor wie hij of zij is: één van de vele stemmetjes in de bus. De tweede stap is de pleaser zijn of haar rechtmatige plaats te wijzen – één van de stoelen in de bus, waar de anderen ook zitten. De pleaser mag zijn of haar zegje doen, net als ieder ander stemmetje, maar niet constant het woord nemen.

Dit kan heel spannend zijn. Voor Monica was het doodeng om haar pleaser de juiste plaats te wijzen. Belangrijk hierbij is dat de pleaser gehoord wordt: “Ik hoor je en ik snap dat je me voor afkeuring, afwijzing en onzekerheid wilt beschermen. Bedankt daarvoor. Maar het is niet meer nodig om me zo overmatig te willen beschermen. Mijn gezonde ‘ik’ neemt nu het stuur weer over.”

Dit betekent dat je zult moeten oefenen met ander gedrag. Je herkent en erkent de pleaser, en vervolgens maak je de bewuste keuze om de pleaser niet zijn zin te geven. In plaats van te blijven hollen voor je baas, geef je jouw grens aan en zeg je dat die extra taak je niet gaat lukken. Er zal angst om de hoek komen kijken – dat is precies waar de pleaser je voor wil beschermen. Toch is het nodig om die angst aan te gaan, want als je altijd blijft doen wat je altijd al deed, krijg je wat je altijd al kreeg. Bij Monica was dat zware vermoeidheid en overspannenheid, die zelfs tot een burn-out leidden omdat ze niet alle ballen in de lucht kon houden.

Ja is ja en nee is nee

Bij een hardnekkige pleaser is het belangrijk je overwinningen te vieren. Elke keer dat je bewust de keuze maakt om niet naar de pleaser in je te luisteren, is een overwinning. Het is spannend en je zult waarschijnlijk weerstand krijgen uit je omgeving – iedereen is er tenslotte aan gewend geraakt dat jij voor hen blijft rennen. Als je dat ineens niet meer (constant) doet, is dat niet leuk voor die ander. Maar op de lange termijn profiteert iedereen ervan: jij houdt genoeg energie voor jezelf over en vindt je authenticiteit terug, de ander weet waar hij aan toe is (jouw ja is een echte ja en jouw nee is een echte nee), en iedereen leert op een gezonde manier om te gaan met eigen grenzen. Jouw gedrag kan namelijk werken als spiegel voor een ander.

Hulp van een coach

Je kunt een ander niet helpen als je zelf niet geholpen bent. Op je tenen lopen kun je maar voor een bepaalde periode volhouden, voordat je een geestelijke inzinking krijgt. Het begint met bewustwording dat je pleasegedrag vertoont. Een coach ondersteunt je om meer zelfrespect te krijgen en vooral je zelfbeeld te vergroten. Door meer uit je levenskracht te halen, leer je er ook voor jezelf te zijn – minstens zo belangrijk als voor die ander. ACT is hierin een verdiepende behandeling die je tot de kern van jezelf en het leven brengt: je angsten confronteren klinkt eng, maar het brengt je verder in contact met jezelf. Combineer dit met wandelcoaching en binnen de kortste tijd sta jij veel meer in je kracht.

Kom je er zelf niet uit en wil je graag aan de slag met die al te overheersende stemmetjes in jouw bus? Neem dan vrijblijvend contact met ons op. Onze coaches kunnen je helpen. Het kan écht lastig zijn om te stoppen met anderen te pleasen – het zaadje ervoor wordt vaak al in je jeugd geplant, en iets dat jarenlang de tijd heeft gehad om te groeien, laat zich niet zomaar uitschakelen. Voor heel veel pleasers geldt dat er een wereld voor hen opengaat op het moment dat zij afscheid kunnen nemen van dit aangeleerde gedrag. Lukt het je niet zelfstandig om te stoppen met pleasen en blijf je hier problemen mee ondervinden? Wij staan voor je klaar.

Herken jij jezelf hier (misschien) in?

Het kan lastig zijn om zelf te beoordelen wat je voelt of waarom. Ik luister mee en help je inzicht te krijgen.

Contact met Reinoud

AuteurReinoud

Compassievolle ervaringsdeskundige die helpt angst, stress en patronen te doorbreken en jezelf terug te vinden.

Meer van Reinoud